Brúum tungumálabilið
með myndorðaspjöldum!
Lærum og leikum!
Nafnorða- og sagnorðaspjöld var fyrsta varan sem Íslenskunáman gaf út. Kassinn er uppseldur. → Sagnorðakassinn er uppfærð og endurbætt útgáfa á sagnorðahluta gamla myndorðakassans.
Smelltu á hnappana hér fyrir neðan til að finna ýtarefni með þeim kassa sem þú ert að nota.
Myndorðaspjöldin í báðum kössunum eru fjölnota námstæki fyrir alla aldurshópa sem eru að læra íslensku sem annað mál. Þau nýtast bæði kennurum og nemendum en vegna umfangsins hentar kassarnir þó frekar þeim sem eru að kenna/leiðbeina annarsmálsnemendum í íslensku.
Efnið er sniðið að byrjendum (A0) en nýtist áfram á efri stigum.
Myndorðaspjöldin eru frábært námstæki til að brúa tungumálabilið. Þau má nota til að:
- byggja upp orðaforða
- æfa framburð einstakra málhljóða
- búa til setningar og æfa orðaröð
- æfa beygingu og aðra málfræði sagnorða
- kynnast algengum hljóðbreytingum í tungumálinu
Myndorðaspjöldin svara brýnni þörf fyrir myndrænt námsefni í annarsmálskennslu í íslensku. Efnið býður upp á aukna fjölbreytni í kennslustundum auk myndrænna orðaskýringa og aðgengilegra málfræðiupplýsinga.
Það eru líka nafnorð í gamla myndorðakassanum (en hann er uppseldur).
Myndorðaspjöldin eru ætluð til náms og leiks fyrir nemendur á öllum aldri. Efnið býður upp á fjölbreytta notkunarmöguleika en grunnáherslan er á athafnanám (learning by doing).
Það er hægt að nota spjöldin jafnt í einstklingskennslu og bekkjar-/hópkennslu. Þau henta mjög vel í hvers kyns hópa- og paravinnu.
Vegna umfangs Myndorðakassanna henta þeir frekar skólum og öðrum stofnunum sem bjóða upp á handleiðslu í íslensku sem öðru máli.
Lýsingu á innihaldi er að finna utan á kassanum. Málfræðiupplýsingar eru á bakhliðum sagnorðaspjaldanna, öskjunum sem eru utan um sagnorðaflokkanna þrjá og í bæklingi sem fylgir kössunum.
Með kaupum á Sagnorðakassanum fylgja frí niðurhöl á tveimur pdf-skjölum með ítarefni. Fleiri skjöl með stuðningsefni og æfingum eru kynntar hér á síðunni. Fleiri eru að finna á síðunum Skrifleg verkefni og Gagnvirk verkefni.
Hér fyrir neðan getur þú skoðað ýtarlegri Notkunar- og kennsluleiðbeiningar með Sagnorðakassanum. Þú getur hlaðið þeim niður og/eða prentað þær út ef þú vilt.
Lýsingu á innihaldi er að finna utan á kassanum. Málfræðiupplýsingar eru á millispjöldum og í bæklingi sem fylgdu kössunum.
Með því að smella á sagnorð eða nafnorð finnur þú yfirlit yfir hugmyndir og setningarformúlur til að æfa einstaka málfræðiþætti.
- Ítarefni með efni gamla myndorðakassans er að finna undir námsefnissíðunum Skrifleg verkefni og Gagnvirk verkefni.
Hér fyrir neðan getur þú skoðað ýtarlegri Notkunar- og kennsluleiðbeiningar með myndorðakassanum. Þú getur hlaðið þeim niður og/eða prentað þær út ef þú vilt.
Um gamla myndorðakassann
Um gamla kassann
- minn er farinn að slitna af mikilli notkun!
Frábært verkfæri í íslenskukennslu.
Sagnorðakassinn
Sagnorðaspjöldin eru frábært verkfæri til að kenna:
- orðaforða
- setningagerð með hjálparsögnum
- orðaröð í setningum með tíðniatviksorðum
- sagnorðasambönd
- persónu- og tíðbeygingu
- hætti sagna (t.d. boðhátt og lýsingarhátt þátíðar)
- hljóðbreytingar í sögnum
- fallbeygingu sagna
Setningarformúlur
Á þessu stigi er mælt með setningum með hjálparsögnum til að tala um mismunandi tíðir eða horf.
Nútíð
- Ég er að … (núna)
- Ég ætla að … (á eftir/á morgun)
- Ég þarf að … (á eftir/á morgun)
Þátíð
- Ég var að … (áðan/í gær)
Í byrjun er mælt með að velja sagnir sem er hægt að nota án andlags. Eins er mælt með því að fara í hvern beygingarflokk sagnorða (a-, i-, 0-sagnir í þessari röð) fyrir sig og byrja aðeins á beygingu þeirra í eintölu. Hins vegar er tilvalið að bæta við algengum tíðniatviks- og orðasamböndum um tíma og fara í grundvallaratriði varðandi orðröð í íslensku.
➤ Sigurður Hermannsson, málfræðingur og annarsmálskennari, hefur skrifað að minnsta kosti þrjár greinar um grundvallarorðaröð í íslensku. Það má benda byrjendum sem lesa ensku á Basic Word Order.
Í byrjun er mælt með að leggja áherslu á hversdagslegar athafnir eða það sem nemendur eru líklegir til að gera á hverjum degi.
Einföld fullyrðingarsetning
- Ég … (á hverjum degi)
- Hann/Hún/Hán… (á hverjum degi)
Einföld spurnarsetning
- … þú (á hverjum degi)?
Í byrjun er mælt með að velja sagnir sem er hægt að nota án andlags. Hins vegar er gott að bæta við algengum tíðniatviksorðum og orðasamböndum um tíma (bæði fyrir reglulegar athafnir og framtíðina). Það þarf líka að fara í grundvallaratriði varðandi orðröð í íslensku.
➤ Sigurður Hermannsson, málfræðingur og annarsmálskennari, hefur skrifað að minnsta kosti þrjár greinar um grundvallarorðaröð í íslensku. Það má benda nemendum sem lesa ensku á Basic Word Order – V2.
Í byrjun* er mælt með að leggja áherslu á hversdagslegar athafnir eða það sem nemendur eru líklegir til að gera á hverjum degi.
Einföld fullyrðingarsetning
- Ég … (áðan/ í gær)
- Hann/Hún/Hán… (áðan/í gær)
Einföld spurnarsetning
- … þú (áðan í gær)?
Í byrjun er mælt með að velja sagnir sem er hægt að nota án andlags. Hins vegar er gott að bæta við algengum atviks- og orðasamböndum um liðinn tíma.
* Samkvæmt minni reynslu eru nemendur tilbúnir til að bæta þátíð a-sagna við um miðbik 2. stigs en beyging i-sagna reynist þeim erfiðari. Þess vegna er mælt með að leggja áherslu á þátíð a-sagna á 2. stigi og i-sagna á 3. stigi. Í þessu sambandi má líka minna á að þó nokkrar sagnir sem hafa óreglulega (sterka) beygingu í nútíð (0-sagnir) hafa reglulega (veika) þátíðarbeygingu (0-/i-sagnir = blandaðar sagnir).
Það má byrja að kynna lýsingarháttinn* a.m.k. frá og með 3. stigi og láta nemendur búa til setningar með stuðningi af sagnorðaspjöldunum.
Dæmi um setningarformúlur fyrir para-/hópvinnu:
- Frumkvæði í samtölum: Hefur þú … [andlag/forsetningarliður]?
- Ein af leiðunum til að vera kurteis: Getur þú … [andlag/andlög/forsetningarliður]?
*Lýsingarhættir þátíðar í íslensku eru tveir.
A. Sá sem stendur með sögninni að vera og hagar sér eins og lýsingarorð (sum eru reyndar talin með þeim eins og soðinn).
B. Sá sem stendur með hjálparsögnunum að geta og hafa og er í síðasta sæti yfir kennimyndir sagna
(kallaður sagnbót á bin.arnastofnun.is)
Í flestum tilvikum er mögulegt að kynna viðtenginarháttinn fyrir nemendum sem eru komnir á 4. stig. Fæstir eru þó tilbúnir til að mynda setningar með sögn í viðtengingarhætti fyrr en á 5.-6. stigi.
Samkvæmt minni reynslu gengur nemendum best að búa til setningar sem hafa viðtenginarhátt þegar þeir fá þessar setingarformúlur til að fylla upp í:
Nútíð
- Ég held að …
- Ég hugsa að …
- Ég vona að …
Þátíð
- Ég hélt að …
- Ég vonaði að …
- Ég vissi ekki að …
- Finna ítarefni í verslun
Gamli myndorðakassinn
Sagnorðaspjöldin eru frábær til að kenna:
- orðaforða
- setningagerð með hjálparsögnum
- orðaröð í setningum með tíðniatviksorðum
- persónu- og tíðbeygingu
- hljóðbreytingar í óreglulegum (sterkum) sögnum
Nafnorðaspjöldin eru frábær leið að kenna:
- orðaforða
- samhengið á milli endinga og kyns
- samhengið á milli greinisins og eignarfornafna
- eintölu- og fleirtöluendingar nafnorða í nefnifalli
- fallbeygingu með og án greinis
- algengar hljóðbreytingar í nafnorðum
Setningarformúlur
Dæmi um setningarformúlur fyrir sagnorðahlutann er undir Sagnorðakassanum hér að ofan↑ en fyrir nafnorðahlutann hér í beinu framhaldi↓.
Það skal tekið fram að hér er ekki um tæmandi upptalningu á möguleikum að ræða.
Mælt er með að leggja höfðuðáherslu á fimm algengustu beygingarflokkana við uppbyggingu orðaforða með byrjendum.
Í sumum tilvikum er jafnvel ástæða til að fækka þeim niður í þrjá og byrja bara á: i-karlkynsorðunum, a-kvenkynsorðunum og 0-hvorugkyndorðunum.
Nefnifall í eintölu
- Þetta er …
- Þetta er … minn/mín/mitt
Nefnifall í eintölu og fleirtölu*
- 1, 2, 3, 4 …
- margir, margar, mörg …
Mælt er með að velja algengustu orðin úr nafnorðabunkunum og skilja þau frá sem eru fleiri en tvö atkvæði eða mjög erfið í framburði.
*Þegar kemur að fleirtölunni er rétt að undanskilja ur-karlkynsorðin sem hafa hljóðbreytingu í fleirtölu. Áður en nemendur ljúka 1. stigi er þó eðlilegt að gera ráð fyrir að þeir þekki hljóðbreytinguna a > ö í fleirtölu a-kvenkynsorðanna og 0-hvorugkynsorðanna.
Mælt er með að byrja á mjög algengum nafnorðum um til dæmis skóladótið og mat. Síðan má bæta við til dæmis orðaforða um húsbúnað og ýmis konar verkfæri.*
Fullyrðingarsetningar
- Ég nota (alltaf/oft/stundum/aldrei) …
- Ég á (ekki) …
- Ég ætla að fá …
- Ég þarf (ekki) …
- Mig vantar (ekki) …
- Mig langar (ekki) í …
Spurnarsetningar
- Notar þú (alltaf/aldrei) …?
- Átt þú …?
- Þarft þú (ekki) …?
- Vantar þig (ekki) …?
- Langar þig (ekki) í …?
* Það má reyndar nota þessa setningar með nánast öllum nafnorðaforðanum í Myndorðakassanum en svo má líka prjóna við þessar setningar eftir tilefnum og markmiðum.
Mælt er með að byrja á þágufalli a-kvenkynsorðanna og i-karlkyns- og -hvorugkynsorðanna* og þá frekar orðum sem þurfa ekki endilega að standa með greini. Áherslurnar í þemapökkunum miða sérstaklega að þessu atriði.
Eftirfarandi setningarformúlur ganga hins vegar með stórum hluta nafnorðanna í Myndorðakassanum.
Fullyrðingarsetningar
- Ég gleymdi …
- Ég týndi …
- Ég henti …
Spurnarsetningar
- Gleymdir þú …?
- Týndir þú …?
- Hentir þú …?
* Það er mikilvægt að hafa það í huga að 0-hvorugkynsorðin og þá sérstaklega ur-karlkynsorðin reynast nemendum oft mjög erfið.
- 0-hvorugkynsorðin eru þægilegri þar sem þau bæta nær undantekningarlaust við sig i-í þágufallinu.
- Þó það sé til þægileg þumalputtaregla varðandi ur-karlkynsorðin þá er hún langt því frá án undantekninga.
Þar sem þágufall fleirtölunnar er frekar auðlært er auðveldara að byrja á því en eintölunni.* Hér eru nokkrar setningarformúlur til að æfa fleirtöluorðin í þágufalli.
Reyndar er það bara sögnin að safna sem gerir beina kröfu um fleirtölu og þess vegna er ástæða til að velja nafnorðin, sem eiga að koma í eyðurnar, þannig að það sé eðlilegra að þau séu höfð í fleirtölu.
Fullyrðingarsetningar
- Ég safna …
- Ég hef áhuga á …
- Ég henti …
Spurnarsetningar
- Safnar þú …?
- Hefur þú áhuga á …?
- Hentir þú …?
* Það má að sjálfsögðu nota aðrar setningarformúlur, sem koma fyrir framar í þessum flettilista, í þeim tilgangi að æfa fleirtölu bæði í þolfalli og þágufalli. Ástæðan fyrir að ég mæli með að byrja á þágufallinu er að samkvæmt minni reynslu gengur nemendum ekki vel að læra fleirtölu karlkynsorðanna í þolfalli þó reglan sé frekar einföld.
Ég mæli með að áherslu á ákveðna greininn frá og með 3. stigi.*
Þolfall með greini
- Ég get lánað þér … minn/mína/mitt
- Þú mátt nota … minn/mína/mitt
- Getur þú lánað mér … þinn/þína/þitt?
- Má ég nota … þinn/þína/þitt?
Þágufall með greini
- Ég gleymdi … mínum/minni/mínu
- Ég týndi … mínum/minni/mínu.
- Ég henti … mínum/minni/mínu.
- Gleymdir þú … þínum/þinni/þínu?
- Týndir þú … þínum/þinni/þínu?
- Hentir þú … þínum/þinni/þínu?
* Samkvæmt minni reynslu ruglast nemendur iðulega á því hvar nafnorðin enda og ákveðni greinirinn byrjar. Þess vegna mæli ég með að megináherslan á fyrstu tveimur stigunum sé á beygingu nafnorða án greinisins. Það er þó ekki hægt að sleppa honum alveg:
- Það er sjálfsagt að kynna hann í nefnifalli fyrir byrjendum með eignarfornöfnunum í 1. (og 2.) persónu .
- Á 2. stigi verður að gera ráð fyrir að allra algengustu orðin, sem standa með greini, séu lögð inn.
Það er ástæða til að undirstrika það mjög snemma að í stað í og á þá er forsetningin til notuð þegar talað er um fólk.*
Eignarfall án greinis
- Ég er að fara til (fólk/lönd/borgir)
Eignarfall með greini
- Ég sakna …
* Að öðru leyti er eignarfallið tæplega mjög mikilvægt fyrr en nemendur eru komnir á 4. stig. Nafnorðin sem tilheyra reglulegu (veiku) beygingarflokkunum hafa ekki sérstaka eignarfallsendingu og þar af leiðandi er vel mögulegt að kynna eignarfall þeirra þegar á 2. stigi.
Ertu að bíða eftir endurútgáfu á nafnorðaspjöldunum?
Ertu að bíða eftir
endurútgáfu
nafnorðaspjaldanna?
Útgáfustyrkur væri mjög vel þeginn♡
Útgáfustyrkur væri
mjög vel þeginn ↓
Fáanlegar vörur
Fáanlegar
vörur
Uppfært 14. febrúar 2026